Στις τελευταίες θέσεις της ευρωπαϊκής κατάταξης ως προς τον εκτιμώμενο κίνδυνο θνησιμότητας από την ατμοσφαιρική ρύπανση βρίσκονται 14 ελληνικές πόλεις, σύμφωνα με τα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (EEA) για την περίοδο 2024–2025. Οι πόλεις αυτές συγκαταλέγονται στο χειρότερο 30% μεταξύ 761 ευρωπαϊκών αστικών κέντρων, με έξι από αυτές να τοποθετούνται στο χειρότερο 10% και δέκα στο χειρότερο 20% της λίστας.
Η κατάταξη των ελληνικών πόλεων
Τα Ιωάννινα καταγράφουν τη δυσμενέστερη επίδοση μεταξύ των ελληνικών πόλεων, κατέχοντας την 754η θέση σε σύνολο 761 ευρωπαϊκών πόλεων. Ακολουθούν η Αθήνα στην 745η θέση, η Θεσσαλονίκη στην 729η και η Λάρισα στην 726η. Στο χειρότερο 10% της αξιολόγησης περιλαμβάνονται επίσης τα Τρίκαλα (697η θέση) και η Πάτρα (696η), ενώ χαμηλά στη λίστα βρίσκεται και ο Βόλος (654η θέση).
Στη λίστα των 14 ελληνικών πόλεων με τη χαμηλότερη ποιότητα αέρα περιλαμβάνονται ακόμη οι Σέρρες, το Ηράκλειο, η Ξάνθη, η Καβάλα, η Κατερίνη και η Καλαμάτα. Τα Χανιά σημειώνουν την καλύτερη επίδοση μεταξύ των ελληνικών πόλεων που αξιολογήθηκαν, ωστόσο περιορίζονται στην 540ή θέση της ευρωπαϊκής κατάταξης. Η γεωγραφική κατανομή των αποτελεσμάτων καταδεικνύει ότι το πρόβλημα της ατμοσφαιρικής ρύπανσης δεν περιορίζεται αποκλειστικά στα δύο μεγαλύτερα αστικά κέντρα της χώρας.
Οι παράγοντες επιβάρυνσης της υγείας
Η αξιολόγηση του EEA βασίζεται στον συνδυασμένο κίνδυνο από τη μακροχρόνια έκθεση σε τρεις βασικούς ρύπους:
- PM₂.₅: Λεπτά αιωρούμενα σωματίδια που εισχωρούν στους πνεύμονες και σχετίζονται με αναπνευστικά και καρδιαγγειακά νοσήματα.
- Διοξείδιο του αζώτου (NO₂): Ρύπος που προέρχεται κυρίως από καύσεις, με την οδική κυκλοφορία να κατέχει σημαντικό ρόλο στην εκπομπή του.
- Όζον (O₃): Σχηματίζεται μέσω χημικών αντιδράσεων στην ατμόσφαιρα και προκαλεί επιβάρυνση στο αναπνευστικό σύστημα.
Ως κύριες πηγές ρύπανσης αναγνωρίζονται επίσης οι βιομηχανικές εκπομπές και η οικιακή θέρμανση, με ιδιαίτερη αναφορά στην καύση ξύλου. Η μεθοδολογία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος βασίζεται σε μοντελοποιημένα δεδομένα που λαμβάνουν υπόψη την κατανομή του πληθυσμού, ενώ χρησιμοποιούνται χάρτες ανάλυσης 1×1 χιλιομέτρου για την ακριβέστερη αποτύπωση της έκθεσης, αναδεικνύοντας τις διαφοροποιήσεις που μπορεί να υπάρχουν ακόμη και μεταξύ γειτονιών της ίδιας πόλης.
Τα ευρωπαϊκά δεδομένα για τη θνησιμότητα
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του EEA για το 2023, στην Ευρωπαϊκή Ένωση καταγράφηκαν περίπου 182.000 πρόωροι θάνατοι λόγω έκθεσης σε PM₂.₅, 34.000 θάνατοι λόγω διοξειδίου του αζώτου και 63.000 λόγω όζοντος. Ο Οργανισμός επισημαίνει ότι οι εκτιμήσεις αυτές αφορούν κάθε ρύπο ξεχωριστά και δεν πρέπει να αθροίζονται, καθώς οι επιπτώσεις τους στην υγεία αλληλοκαλύπτονται. Τα στοιχεία υπογραμμίζουν την ανάγκη για συστηματική παρακολούθηση της ατμοσφαιρικής ποιότητας και περιορισμό των εκπομπών από τη βιομηχανία, τις μεταφορές και τη θέρμανση.
