Την υιοθέτηση νέων κανόνων και ισχυρότερων δικλίδων ασφαλείας για τη μελλοντική διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με στόχο τη διασφάλιση της θεσμικής αποτελεσματικότητας και του κράτους δικαίου σε μια διευρυμένη Ένωση. Στην πρότασή της, με τίτλο «Προετοιμασία της ΕΕ για μια ευρύτερη Ένωση», η Επιτροπή εκτιμά ότι το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο επαρκεί για την υποδοχή νέων κρατών-μελών, εφόσον συνοδευτεί από προσαρμογές στον τρόπο λειτουργίας των ευρωπαϊκών θεσμών.
Ενισχυμένες δικλίδες ασφαλείας και κράτος δικαίου
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει την παράταση των τομεακών δικλίδων ασφαλείας για έως και 15 χρόνια μετά την ένταξη, σε σύγκριση με την τρέχουσα τριετή περίοδο. Τα μέτρα αυτά θα αφορούν τομείς όπως η οικονομία, η εσωτερική αγορά, καθώς και η δικαιοσύνη και οι εσωτερικές υποθέσεις. Παράλληλα, εισάγεται μια νέα θεσμική ρήτρα ασφαλείας για περιπτώσεις σοβαρών παραβιάσεων των θεμελιωδών αξιών της ΕΕ, όπως η δημοκρατία, το κράτος δικαίου, η προστασία των μειονοτήτων και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Σε ακραίες περιπτώσεις, η ρήτρα αυτή προβλέπει την αναστολή των δικαιωμάτων ψήφου του νέου κράτους-μέλους στο Συμβούλιο, καθώς και τον περιορισμό της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, χαρακτήρισε τη διεύρυνση «γεωπολιτική επιταγή», τονίζοντας ότι η Ένωση θέτει τις βάσεις ώστε μια μεγαλύτερη ΕΕ να παραμείνει ανθεκτική και προσηλωμένη στις αξίες της. Από την πλευρά της, η επίτροπος αρμόδια για τη Διεύρυνση, Μάρτα Κος, υπογράμμισε την ανάγκη αποτροπής της οπισθοδρόμησης στο κράτος δικαίου, επισημαίνοντας ότι οι αλλαγές αποσκοπούν στην αποφυγή φαινομένων που δυσχεραίνουν τη λήψη αποφάσεων.
Μετάβαση στην ειδική πλειοψηφία
Στο πλαίσιο της βελτίωσης της λήψης αποφάσεων, η Επιτροπή εισηγείται την ευρύτερη χρήση της ειδικής πλειοψηφίας αντί της ομοφωνίας σε τομείς όπως οι κυρώσεις, η ενεργειακή πολιτική και η φορολογική απάτη. Η ίδια διαδικασία προτείνεται να εφαρμοστεί και για το άνοιγμα των διαπραγματευτικών κεφαλαίων (clusters) κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων προσχώρησης, με σκοπό την επιτάχυνση των διαδικασιών.
Επιπλέον, προβλέπεται η σταδιακή ενσωμάτωση των υποψήφιων χωρών σε συγκεκριμένες πολιτικές, όπως η άμυνα, οι μεταφορές, η ψηφιακή πολιτική και η ενέργεια. Η ένταξη αυτή θα γίνεται υπό προϋποθέσεις και με δυνατότητα αναστολής, προκειμένου να ενισχυθεί η διοικητική ικανότητα των ενδιαφερόμενων κρατών πριν από την πλήρη προσχώρηση.
Ειδικές ρυθμίσεις για την Ουκρανία και τον προϋπολογισμό
Για την περίπτωση της Ουκρανίας, η Επιτροπή προτείνει ειδικές ρυθμίσεις για τον αγροτικό τομέα, λόγω του μεγέθους και της παραγωγικότητάς του. Στόχος είναι ο περιορισμός της χρηματοδοτικής στήριξης και της πρόσβασης ευαίσθητων αγροτικών προϊόντων στην ευρωπαϊκή αγορά, παράλληλα με τη διευκόλυνση της πρόσβασης της χώρας σε παραδοσιακές αγορές τρίτων χωρών.
Όσον αφορά το δημοσιονομικό σκέλος, η Επιτροπή εκτιμά ότι ο προϋπολογισμός μπορεί να υποστηρίξει την ένταξη νέων κρατών-μελών χωρίς να θιγούν οι υφιστάμενες προτεραιότητες. Η χρηματοδότηση των υποψήφιων χωρών θα πραγματοποιείται μέσω του προγράμματος Global Europe πριν από την ένταξη, ενώ μετά την προσχώρηση οι πόροι θα κατευθύνονται σε εθνικά και περιφερειακά σχέδια, με έμφαση στη συνοχή, τη γεωργία και τις εσωτερικές υποθέσεις.
