Το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ), με τις πρόσφατες αποφάσεις του 1177 και 1281/2026, καθορίζει το πλαίσιο ευθύνης του Δημοσίου και των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ) σχετικά με τις ζημιές που υφίστανται ιδιώτες σε ακίνητα τα οποία έχουν ανεγερθεί σε περιοχές ρεμάτων. Οι αποφάσεις αυτές κρίνουν ότι οι φορείς του Δημοσίου οφείλουν να καταβάλλουν αποζημιώσεις σε περιπτώσεις όπου οι ζημιές προκλήθηκαν από πολεοδομικές πράξεις σε ακίνητα που βρίσκονται εντός ή πλησίον ρεμάτων, για τα οποία δεν είχε υπάρξει οριστική οριοθέτηση.
Το σκεπτικό των αποφάσεων για τις αποζημιώσεις
Η δικαστική κρίση του ανώτατου ακυρωτικού δικαστηρίου αφορά την αστική ευθύνη του Δημοσίου και των ΟΤΑ όταν οι διοικητικές αρχές επιτρέπουν ή νομιμοποιούν τη δόμηση σε περιοχές που χαρακτηρίζονται από υψηλό κίνδυνο πλημμυρικών φαινομένων, χωρίς να έχουν ολοκληρωθεί οι απαραίτητες τεχνικές και διοικητικές διαδικασίες οριοθέτησης των ρεμάτων. Σύμφωνα με το σκεπτικό των αποφάσεων, η έλλειψη οριστικής οριοθέτησης δεν απαλλάσσει το Δημόσιο από την ευθύνη του όταν οι πολεοδομικές πράξεις που εκδόθηκαν αποδείχθηκαν προβληματικές ή οδήγησαν σε ζημιογόνα αποτελέσματα για τους ιδιοκτήτες των ακινήτων.
Οι δικαστές εκτιμούν ότι η διοίκηση φέρει το βάρος της ορθής χωροταξικής και πολεοδομικής οργάνωσης. Όταν οι πράξεις αυτές εκδίδονται κατά τρόπο που δεν διασφαλίζει την προστασία από φυσικά φαινόμενα, όπως η υπερχείλιση των ρεμάτων, δημιουργείται υποχρέωση αποκατάστασης της ζημίας. Το νομικό αυτό προηγούμενο έρχεται να καλύψει ένα κενό προστασίας για τους ιδιώτες που βρέθηκαν αντιμέτωποι με καταστροφές, έχοντας ωστόσο βασιστεί σε επίσημες πολεοδομικές εγκρίσεις ή άδειες που είχαν χορηγηθεί από τις αρμόδιες αρχές.
Οι επιπτώσεις για την τοπική αυτοδιοίκηση και το Δημόσιο
Η εξέλιξη αυτή αναμένεται να επηρεάσει σημαντικά τη διαχείριση των πολεοδομικών ζητημάτων σε εθνικό και τοπικό επίπεδο. Οι δήμοι, ως βασικοί διαχειριστές του πολεοδομικού σχεδιασμού σε τοπική κλίμακα, καλούνται πλέον να επιδεικνύουν μεγαλύτερη αυστηρότητα και προσοχή κατά την έκδοση οικοδομικών αδειών και τον καθορισμό χρήσεων γης σε ευαίσθητες περιοχές. Η ευθύνη για την οριοθέτηση των ρεμάτων καθίσταται πλέον κρίσιμος παράγοντας όχι μόνο για την περιβαλλοντική προστασία, αλλά και για την αποφυγή οικονομικών επιβαρύνσεων που απορρέουν από δικαστικές αποφάσεις αποζημίωσης.
Στην πράξη, το Δημόσιο και οι ΟΤΑ θα υποχρεούνται να καταβάλλουν αποζημιώσεις για τις ζημιές που προκαλούνται από τη λειτουργία ή την παράλειψη λειτουργίας των αρμόδιων υπηρεσιών τους. Οι αποφάσεις 1177 και 1281/2026 του Συμβουλίου της Επικρατείας ενισχύουν το νομικό οπλοστάσιο των ιδιωτών που έχουν υποστεί υλικές απώλειες, θέτοντας παράλληλα ένα αυστηρό πλαίσιο λογοδοσίας για τους φορείς που διαχειρίζονται τον δημόσιο χώρο και την πολεοδομική νομοθεσία.
Η εφαρμογή των αποφάσεων αυτών αναμένεται να οδηγήσει σε επανεξέταση πολλών εκκρεμών υποθέσεων που αφορούν ακίνητα χτισμένα σε παραρεμάτιες περιοχές, όπου η ασάφεια σχετικά με την οριοθέτηση αποτελούσε μέχρι σήμερα σημείο τριβής μεταξύ ιδιοκτητών και διοίκησης. Το ΣτΕ ουσιαστικά υπογραμμίζει την ανάγκη για άμεση και οριστική διευθέτηση των ορίων των ρεμάτων, προκειμένου να αποτραπούν μελλοντικές δικαστικές διεκδικήσεις και να διασφαλιστεί η ασφάλεια των κατασκευών και των πολιτών.
