Η πυρκαγιά της 11ης Αυγούστου 2024 άφησε έντονο αποτύπωμα στη Βορειοανατολική Αττική, με την Πεντέλη να βρίσκεται στο επίκεντρο των ερευνών για την πορεία ανάκαμψης του οικοσυστήματος. Διεπιστημονική ομάδα, αποτελούμενη από ερευνητές του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και του Πανεπιστημίου Αιγαίου, πραγματοποίησε συστηματική καταγραφή της βιοποικιλότητας στην περιοχή για δύο συνεχή έτη, αναδεικνύοντας τόσο την ανθεκτικότητα όσο και τις ευπάθειες του φυσικού περιβάλλοντος.
Τα δεδομένα της βιοποικιλότητας
Στο πλαίσιο της έρευνας καταγράφηκαν συνολικά 506 είδη φυτών και ζώων, αριθμός που οι επιστήμονες χαρακτηρίζουν υψηλό δεδομένων των επανειλημμένων πυρκαγιών που έχουν πλήξει την περιοχή. Η κατανομή των ειδών περιλαμβάνει:
- 253 είδη φυτών
- 178 είδη ασπόνδυλων
- 42 είδη πτηνών
- 19 είδη ερπετών
- 10 είδη θηλαστικών
- 4 είδη αμφιβίων
Ο καθηγητής Ζωικής Ποικιλότητας του Τμήματος Βιολογίας του ΕΚΠΑ, Παναγιώτης Παφίλης, επισήμανε ότι η φύση επιδεικνύει ανθεκτικότητα, ωστόσο η εικόνα δεν είναι ομοιόμορφη για όλα τα είδη. Ορισμένα είδη, όπως το αηδόνι και το ψευταηδόνι που εντοπίζονταν κοντά στη Ραπεντώσα, ο αιγαιοτσιροβάκος των Μελισσίων και συγκεκριμένα δασόβια κολεόπτερα, δεν κατέστη δυνατό να εντοπιστούν, γεγονός που αποδίδεται στην καταστροφή των κατάλληλων ενδιαιτημάτων. Παράλληλα, παρατηρήθηκε η εμφάνιση νέων ειδών, όπως μια παρασιτική σφήκα που περιγράφηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα, ενώ μεγαλόσωμα ζώα, όπως αγριογούρουνα και τσακάλια, έχουν αρχίσει να εποικίζουν την καμένη περιοχή.
Δορυφορική αποτύπωση και γεωλογικοί περιορισμοί
Η συνολική έκταση που επλήγη από την πυρκαγιά του 2024 υπολογίστηκε σε 91,33 τετραγωνικά χιλιόμετρα, εκ των οποίων τα 78,5 τ.χλμ. αποτελούν ενιαία καμένη έκταση. Σύμφωνα με τον καθηγητή Τηλεανίχνευσης και Μορφοτεκτονικής του Τμήματος Γεωλογίας του ΕΚΠΑ, Εμμανουήλ Βασιλάκη, το 65,3% των εκτάσεων που κάηκαν καλυπτόταν από θαμνώδη βλάστηση, ενώ το δάσος κάλυπτε μόλις το 0,4%. Το χαμηλό αυτό ποσοστό αποδίδεται στο γεγονός ότι η περιοχή δεν είχε προλάβει να αναγεννηθεί από προηγούμενες πυρκαγιές.
Στην εξέλιξη του οικοσυστήματος καθοριστικό ρόλο παίζει το γεωλογικό υπόβαθρο. Περίπου το 50% της πυρόπληκτης περιοχής αποτελείται από σκληρά πετρώματα, όπως μάρμαρα και ασβεστόλιθοι, τα οποία δεν ευνοούν τη δημιουργία επαρκούς εδαφικού μανδύα για την ανάπτυξη δέντρων, σε αντίθεση με τις περιοχές που διαθέτουν μαλακότερα πετρώματα.
Ο κίνδυνος των επαναλαμβανόμενων πυρκαγιών
Η ομότιμη καθηγήτρια Οικολογίας του Τμήματος Βιολογίας του ΕΚΠΑ, Μαργαρίτα Αριανούτσου, υπογραμμίζει ότι η Αττική παρουσιάζει το μεγαλύτερο ποσοστό πυρκαγιών στην Ελλάδα. Το κύριο πρόβλημα για τη φυσική αναγέννηση εντοπίζεται στη χαλέπιο πεύκη. Αν και το είδος αυτό εμφανίζει αναγεννητικές ικανότητες, απαιτεί ένα διάστημα 16 έως 20 ετών για τη δημιουργία επαρκούς αναπαραγωγικού υλικού.
Η επιστημονική ομάδα προειδοποιεί ότι η συχνότητα των πυρκαγιών δεν επιτρέπει στα δασικά είδη να ολοκληρώσουν τον αναπαραγωγικό τους κύκλο. Σε περίπτωση που μια περιοχή καεί πριν από την παρέλευση αυτού του χρόνου, οι πιθανότητες φυσικής αναγέννησης μειώνονται σημαντικά. Στο πλαίσιο αυτό, οι άκαυτες νησίδες, συνολικής έκτασης 6,74 τ.χλμ., κρίνονται ιδιαίτερα σημαντικές, καθώς μπορούν να λειτουργήσουν ως εστίες για τη φυσική αποκατάσταση του οικοσυστήματος.
