Τη νέα στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Αρκτική παρουσίασε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ursula von der Leyen, θέτοντας ως προτεραιότητες την ασφάλεια, την προστασία των κρίσιμων υποδομών, την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και την οικονομική συνεργασία. Η κίνηση αυτή πραγματοποιείται σε μια περίοδο εντεινόμενου γεωπολιτικού ανταγωνισμού στην περιοχή, η οποία καθίσταται ολοένα και πιο κρίσιμη για τη στρατηγική και οικονομική ασφάλεια της Ευρώπης.
Η Ursula von der Leyen χαρακτήρισε την Αρκτική ως τη «βόρεια γειτονιά» της Ευρώπης, υπογραμμίζοντας ότι οι αλλαγές που συντελούνται, με το λιώσιμο των πάγων να δημιουργεί νέες θαλάσσιες οδούς και να διευκολύνει την πρόσβαση σε φυσικούς πόρους, τροφοδοτούν τον στρατηγικό ανταγωνισμό. Η ευρωπαϊκή προσέγγιση λαμβάνει υπόψη τη στρατιωτική παρουσία της Ρωσίας, καθώς και τις ανησυχίες που έχουν εκφραστεί σχετικά με τον έλεγχο περιοχών όπως η Γροιλανδία, η οποία αποτελεί αυτόνομο έδαφος του Βασιλείου της Δανίας.
Άξονες ασφάλειας και προστασίας υποδομών
Η στρατηγική της ΕΕ οργανώνεται γύρω από τέσσερις βασικούς πυλώνες: την ασφάλεια και την ανθεκτικότητα, την κλιματική αλλαγή, τη βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη και τη στήριξη των τοπικών κοινωνιών. Στον τομέα της ασφάλειας, προβλέπεται στενότερη συνεργασία με τα κράτη-μέλη, τους εταίρους στην Αρκτική και το ΝΑΤΟ, με έμφαση στην επιχειρησιακή ετοιμότητα σε ακραίες συνθήκες.
Για την ενίσχυση της ασφάλειας, η ΕΕ στοχεύει στην ανάπτυξη δυνατοτήτων κατασκευής και αξιοποίησης παγοθραυστικών πλοίων μέσω κοινών προμηθειών και ανταλλαγής πόρων. Παράλληλα, θα δημιουργηθεί νέος κόμβος θαλάσσιας ασφάλειας για την ανταλλαγή πληροφοριών και την παρακολούθηση δραστηριοτήτων, συμπεριλαμβανομένων των πλοίων του λεγόμενου «σκιώδους στόλου», της παράνομης αλιείας και της θαλάσσιας ρύπανσης. Ειδική μέριμνα λαμβάνεται για την προστασία των υποθαλάσσιων καλωδίων στον Βόρειο Ατλαντικό και την Αρκτική, με την ίδρυση εξειδικευμένου κόμβου για την παρακολούθηση και αποκατάσταση τυχόν βλαβών.
Υποδομές, συνδεσιμότητα και οικονομική ανάπτυξη
Στο πεδίο των υποδομών, η στρατηγική περιλαμβάνει το σχέδιο Pan-Arctic Cable, που αποσκοπεί στην υποθαλάσσια σύνδεση της Γροιλανδίας με την Ευρώπη, με προοπτική μελλοντικής επέκτασης προς τον Καναδά και την Ασία. Επιπλέον, προωθείται η χρήση του συστήματος IRIS² για την παροχή ασφαλών δορυφορικών επικοινωνιών σε απομακρυσμένες περιοχές, ενώ προβλέπεται αναβάθμιση των μεταφορικών διαδρόμων για την εξυπηρέτηση πολιτικών και στρατιωτικών αναγκών, καθώς και η επιτάχυνση του σιδηροδρομικού έργου Rail Nordica.
Οι οικονομικές δράσεις εστιάζουν σε επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, κρίσιμες πρώτες ύλες και ψηφιακές υποδομές, με στόχο τον περιορισμό των στρατηγικών εξαρτήσεων της Ευρώπης και την ενίσχυση των εναλλακτικών αλυσίδων εφοδιασμού.
Περιβαλλοντική προστασία και χρηματοδότηση
Η ΕΕ δίνει έμφαση στην περιβαλλοντική διάσταση, δεδομένου ότι η Αρκτική θερμαίνεται με ρυθμό τετραπλάσιο του παγκόσμιου μέσου όρου. Μέσω της πρωτοβουλίας OceanEye, θα ενισχυθεί η επιστημονική έρευνα και η παρακολούθηση των περιβαλλοντικών μεταβολών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επαναβεβαιώνει τη θέση της υπέρ της αποτροπής δραστηριοτήτων εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων στις αρκτικές περιοχές, υποστηρίζοντας την παραμονή του πετρελαίου, του άνθρακα και του φυσικού αερίου στο έδαφος.
Για την υποστήριξη των τοπικών κοινωνιών, των αυτόχθονων πληθυσμών και την ανάπτυξη δεξιοτήτων, η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για τη συνοχή και την περιφερειακή ανάπτυξη στην περιοχή για την περίοδο 2021–2027 υπερβαίνει το 1 δισ. ευρώ.
